Phát triển logistics theo hướng nào?

Hoạt động logistics phụ thuộc vào những yếu tố chính, trong đó bao gồm: hạ tầng cơ sở (infrastructure), phương tiện vận chuyển – xếp dỡ làm hàng, trình độ tổ chức và năng lực chuyên môn của những người làm logistics. Trong đó hai yếu tố đầu là nền tảng, nó quy định năng lực toàn hệ thống cả về mặt số lượng cũng như chất lượng. Yếu tố sau cùng, trình độ và năng lực của người làm logistics cũng chỉ giúp tận dụng, khai thác tối đa khả năng của hai yếu tố trên mà thôi.

phat-trien-logistics

► Hạ tầng cơ sở

Hạ tầng cơ sở bao gồm hệ thống đường sá, ga, cảng, sân bay, hệ thống kho hàng..  của cả nền kinh tế quốc dân. Có thể hình dung như sau: hệ thống đường sá (bao gồm cả đường bộ, đường sắt, đường thủy, hàng không) hình thành một mạng lưới, trong đó các điểm giao nối của các tuyến, các nút giao thông, nơi giao tiếp giữa các phương thức, phương tiện vận chuyển chính là các bến cảng, sân bay, kho tàng… Hạ tầng cơ sở đóng một vai trò quyết định trong hoạt động logistics.

● Hệ thống đường sá của một quốc gia được sử dụng vào nhiều mục đích như quốc phòng, an ninh, xã hội và kinh tế. Như vậy, khi quy hoạch và phát triển hệ thống đường sá người ta không chỉ xem xét đơn thuần về mặt kinh tế, là chuyên chở hàng hóa cho sản xuất và tiêu dùng. Đây là một bài toán mà các nhà quy hoạch hệ thống giao thông phải cân nhắc giải quyết. Tuy nhiên muốn phát triển kinh tế thì hệ thống này phải phát triển và đáp ứng nhu cầu vận chuyển cho sản xuất và sự đi lại của người dân. Ngược lại, không thể phát triển kinh tế nếu hệ thống này yếu kém.

Để xem xét sự phụ thuộc về mặt năng lực (khả năng thông qua), có thể mô tả hệ thống này qua một đồ thị trong đó các đỉnh là các nút giao thông (ga, bến cảng, tổng kho,..), còn các cung nối các đỉnh trên là các đoạn đường giao thông (sắt, thủy, bộ..).

Một tuyến đường nào đó là sự kết nối của các cung và thông qua một số đỉnh từ điểm xuất phát tới đích đến. Như vậy, năng lực thông qua của một tuyến sẽ phụ thuộc vào khả năng thông qua của các cung và các đỉnh thuộc tuyến đó. Trong đó các cung là đoạn đường phải đi qua, năng lực của cung này, nếu là đường bộ thì sẽ phụ thuộc vào tình trạng đường và cầu (nếu có)  trên đoạn đó, đường thủy thì phụ thuộc vào đoạn khó đi trên đoạn đó.

Năng lực thông qua của một tuyến bằng năng lực nhỏ nhất của các cung và các đỉnh trên tuyến đó. Nghĩa là trên tuyến đó chúng ta chỉ có thể vận chuyển, cung ứng một lượng hàng hóa tối đa không vượt quá năng lực của một đầu mối (đỉnh) kém nhất trên tuyến, hoặc một cung đường yếu nhất. Thí dụ hiện nay chúng ta đang xây dựng và đưa một số cảng container lớn ở khu vực Bà Rịa – Vũng Tàu, nhưng nếu không nâng cấp mở rộng quốc lộ 52, và tăng cường đường thủy thì năng lực thông qua của hệ thống cảng này cũng rất hạn chế.

Về chi phí, hiện nay do sử dụng nhiều nguồn vốn để xây dựng và mở rộng hệ thống đường sá, nên hình thành rất nhiều trạm thu phí ở các cấp khác nhau. Các trạm thu phí thường gây ra ùn tắc giao thông, làm giảm tốc độ phương tiện vận chuyển, ngoài ra phí cầu đường của chúng ta hiện nay nhiều và cao, gây ảnh hưởng tới chi phí và cước vận chuyển.

● Hệ thống kho là một phần trong hạ tầng cơ sở. Hệ thống này không chỉ góp phần bảo quản hàng hóa trên đường vận chuyển, mà nó là một đầu mối logistics nhằm phân phối tổ chức vận chuyển hàng hóa. Hiện tại Việt Nam còn thiếu những kho có thể làm trung tâm logistics cho một vùng, một khu vực, chỉ mới dự kiến quy hoạch và xây dựng hệ thống tổng kho cho vùng Đông Nam bộ tại Đồng Nai. Những hệ thống tổng kho này rất quan trọng, nhưng để có thể đảm bảo hoạt động trong cơ chế thị trường và thu hút vốn đầu tư, nên chăng xây dựng hệ thống tổng kho này dưới hình thức các khu công nghệ logistics. Các đơn vị hoạt động logistics sẽ thuê mướn hạ tầng như tại các khu công nghiệp và xây dựng cơ sở vật chất kĩ thuật cho hoạt động của mình.

 

► Phương tiện

Các loại phương tiện cần xem xét gồm:

• Phương tiện vận chuyển (tàu, ô tô, ..) bao gồm cả các phương tiện (công cụ) mang hàng như container, pallet,… Các phương tiện quy định khả năng vận chuyển của hệ thống, nhưng năng lực này dù phát triển đến đâu, vẫn bị hạn chế bởi năng lực thông qua của tuyến đường.

• Thiết bị xếp dỡ, năng lực của các thiết bị tạo ra năng lực thông qua của các đầu mối (cảng, nhà ga, sân bay,..) – tức là các đỉnh.

• Thiết bị phục vụ kho quy định năng lực thông qua và chất lượng phục vụ của kho.

Việc đầu tư nâng cấp các phương tiện, thiết bị này là do các công ty thực hiện tùy theo tình hình kinh doanh và mức độ phát triển của công ty đó.

Các công ty vận tải, cảng, nhà ga, và các kho của các công ty logistics là các chủ thể giải quyết vấn đề này.

► Tổ chức hoạt động logistics

Đối với nền kinh tế quốc dân, hoạt động logistics có nhiệm vụ tận dụng tối đa năng lực của hạ tầng cơ sở, phương tiện một cách tốt nhất nhằm thỏa mãn tốt nhất yêu cầu của chủ hàng trong việc lưu thông phân phối.

Như vậy chúng ta thấy mọi hoạt động này đều nhắm tới mục tiêu là tối ưu hóa. Nhưng cũng cần lưu ý một trong những nguyên tắc căn bản của logistics là tối ưu hóa toàn cục mà tránh tối ưu hóa cục bộ. Hiện nay trên thế giới người ta tập trung nhiều vào hướng nghiên cứu này trong nỗ lực xây dựng logistics trở thành một ngành khoa học. Các vấn đề này liên quan trực tiếp đến hoạt động của các công ty logistics. Chúng ta có thể chia hoạt động logistics thành mấy nhóm sau: • Môi giới và tổ chức vận tải, • Khai thác kho bãi phục vụ hàng hóa, • Giao nhận, kiểm đếm hàng hóa.

Các công ty logistics cung cấp các dịch vụ thuộc các nhóm công việc trên theo yêu cầu của chủ hàng, về phần chủ hàng họ có những yêu cầu đối với công ty logistics nhằm đáp ứng yêu cầu của hệ thống logistics của họ. Nhưng ngược lại, các công ty logistics cũng giúp các chủ hàng có những phương án cụ thể và tốt nhất, đồng thời các công ty logistics cũng phải tìm các phương án tối ưu nhằm khai thác sử dụng các hạ tầng cơ sở và phương tiện của mình.

Những vấn đề trên là đối tượng nghiên cứu của ngành vận trù học (operations research).

Vận trù học bao gồm những phương pháp toán như quy hoạch toán học, phương pháp đồ thị, mạng, lý thuyết trò chơi, lý thuyết sắp hàng, mô phỏng… Các phương pháp trên đều giúp đi tìm lời giải tối ưu (phương án tối ưu) cho một bài toán cụ thể.

Quy hoạch toán học với mô hình là một bài toán gồm một hệ các ràng buộc (điều kiện) với một biến (vec-tơ) quyết định, mỗi vec-tơ thỏa mãn hệ ràng buộc là một phương án chấp nhận được. Mục đích của bài toán là tìm ra một vec-tơ làm cực trị (tối ưu) hàm mục tiêu của bài toán.

Nếu các quan hệ trong hệ ràng buộc và hàm mục tiêu với vec-tơ là bậc nhất (tuyến tính) ta có bài toán quy hoạch tuyến tính. Lý thuyết quy hoạch tuyến tính với các bài toán nổi tiếng như bài toán tổng quát với phương pháp đơn hình, bài toán vận tải, bài toán phân phối…, các bài toán trên được áp dụng khá phổ biến trong kinh tế. Thí dụ lập kế hoạch sử dụng tối ưu diện tích kho bãi, lập kế hoạch tối ưu phân bổ phương tiện hoạt động, lập kế hoạch vận chuyển hàng hóa tối ưu,…

Các bài toán khác như quy hoạch nguyên, quy hoạch phân số không thuộc quy hoạch tuyến tính cũng có những áp dụng rộng rãi trong việc lập kế hoạch bố trí nhân lực, thiết bị tối ưu…

Các mô hình tối ưu mạng với những bài toán luồng cực đại và phương pháp quy hoạch động,  bài toán tìm đường đi ngắn nhất được áp dụng cho các công việc có nhiều giai đoạn kế tiếp. Phương pháp sơ đồ mạng (PERT) được dùng rộng rãi trong việc lập kế hoạch tiến độ của các công việc có mối liên hệ dạng mạng.

Các phương pháp ngẫu nhiên cũng có nhiều áp dụng trong kinh tế, người ta nghiên cứu áp dụng chuỗi Markov, lý thuyết xếp hàng, dự báo nhu cầu hoặc tiêu thụ…

Và còn nhiều phương pháp khác của vận trù học (thí dụ lý thuyết trò chơi, lý thuyết dự trữ…) được nghiên cứu và áp dụng rộng rãi cho các công việc của logistics.

Chính vì vậy việc giảng dạy vận trù học trong các trường có chuyên ngành logistics và vận tải, và nghiên cứu áp dung vận trù học trong hoạt động sản xuất kinh doanh của các công ty logistics rất được quan tâm trên thế giới.

Như vậy, cùng với việc tiêu chuẩn hóa công việc, xây dựng các quy trình, sổ tay công tác nhằm đảm bảo chất lượng dịch vụ theo tiêu chuẩn, áp dung theo ISO 9001, các công ty logistics cũng cần nghiên cứu và áp dụng vận trù học vào các hoạt động của mình, nhằm tìm ra các giải pháp tối ưu. Đồng thời cũng cần tuyên truyền, phổ biến và hướng dẫn các ứng dụng cụ thể của vận trù học trong logistics nhằm nâng cao khả năng của các cán bộ làm logistics.

Việc phát triển hạ tầng cơ sở, phát triển đổi mới thiết bị, và nâng cao chất lượng dịch vụ logistics là những vấn đề quyết định tới việc nâng cao hiệu quả và vai trò của logistics trong nền kinh tế quốc dân, và đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn cho các công ty logistics.

 

TS LÝ BÁCH CHẤN

Views: (38)

Leave a Reply